Đặc biệt, các nhân vật kịch của Lưu Quang Vũ đều khởi hành từ đời sống, xã hội, nói ngôn ngữ của người dân và đứng về phía người dân
Tại căn phòng nhà anh ở, luôn chộn rộn các ông trưởng đoàn kịch từ các tỉnh trong nam ngoài bắc đến chờ gặp anh để xin kịch bản mới” - nhà thơ Vũ Từ Trang - một trong những người bạn cùng thời Lưu Quang Vũ nhớ lại. Danh tiếng ông trở thành một cái bóng quá lớn mà lịch sử vẫn đang chờ người kế tục để đưa kịch nói Việt Nam tiếp khởi sắc.
Lưu Quang Vũ lúc phải gò lưng, nín ho trên gác lửng để trốn các chủ đoàn kịch; khi phải chui vào quán cà phê nhỏ góc phố để viết. Mặc dù báo chí những năm 1970 ấy không in thơ Lưu Quang Vũ vì nỗi buồn nặng trĩu và đầy day dứt ông mang tới không hợp thời, nhưng ông đã sớm lọt vào mắt xanh của Hoài Thanh - nhà phê bình nổi danh. Vũ đã tạo nên một giọng điệu, sắc thái riêng trong bản hòa âm hào sảng, hừng hực khí thế của thơ ca chống Mỹ.
Sau Lưu Quang Vũ, căn số của kịch Việt Nam vẫn lẩn quất chờ ngày thay máu, hồi sinh. Sàn diễn lúc này cần sự hấp dẫn thực sự để lôi kéo khán giả. Dẫu chỉ đồng hành cùng sàn diễn kịch Việt Nam một đoạn đường ngắn với biết bao dự định còn dang dở nhưng Lưu Quang Vũ đã có đóng góp lớn trong việc đưa kịch nói đến gần hơn với khán giả, trở thành món ăn ý thức thích hợp với khẩu vị cũng như tầm đón nhận của đông đảo dân chúng.
Và đó vô tình lại là sự tuyển lựa đúng đắn nhất trong cuộc đời ông. Một mặt không thể phủ nhận sự phụ thuộc trong mối quan hệ của xác thịt tầm thường với tâm hồn cao khiết.
“Trước cửa hí viện luôn có tên anh trên các pa nô quảng cáo mới. Lưu Quang Vũ đã nói thay những niềm buồn thương, khắc khoải đầy nhân văn của đời ông trước cuộc thế bất an, biến động.
Hồn Trương Ba da hàng thịt đủ lớn để trở nên một cạc văn hóa (hai lần đi lưu diễn và tham dự các liên hoan sân khấu quốc tế lại Liên Xô và Mỹ) nhưng cũng đủ quen thuộc, gắn bó ở lại trong lòng công chúng cho đến ngày bữa nay. Trên các băng rôn căng ngang đường phố, thấy có tên anh kẻ thật to bên tên vở sắp công diễn. Khi đã chuyển sang viết truyện thiếu nhi và làm nhiều nghề khác, ông Văn có lần tâm can: “Một trong những thằng khiến tao bỏ làm thơ là thằng Vũ”.
Mặt khác, ông không quên khẳng định giá trị cao quý nhất của con người nằm ở cái bên trong, cái sâu thẳm của tâm hồn. Hồn Trương Ba da hàng thịt với tuyên ngôn bất hủ “Tôi muốn được là tôi toàn vẹn” chính là câu chuyện triết học như thế.
Lưu Quang Vũ (1948 - 1988) là thi sĩ, nhà viết kịch xuất sắc của Việt Nam thế kỷ 20. Lưu Quang Vũ đã sống trong lòng bạn bè và những bồ thơ ông như gió và tình yêu thổi mãi trên giang san này. Lặng lẽ đứng riêng Lưu Quang Vũ đến với thơ ca từ những năm 60 của thế kỷ 20. Chưa bao giờ sân khấu kịch Việt Nam đông vui, nhộn nhịp như lúc này.
Giữa một thời sàn diễn có những biến động, các đoàn kịch bao cấp phải đối mặt với những khó khăn của nền kinh tế thị trường
Hàng ngàn bạn đọc đã tìm đến thơ ông như tìm đến một tiếng lòng đồng điệu. Với những chùm thơ hiếm hoi đầu tiên được đăng trên Báo Văn Nghệ, Lưu Quang Vũ đã được Hoài Thanh ưu ái suy tôn là “Một cây bút trẻ đầy triển vọng”. Vở kịch đầu tay Sống mãi tuổi 17 của Lưu Quang Vũ đã gây được tiếng vang và lôi cuốn sự để ý của dư luận.
Trong khi rất nhiều thi sĩ khác trưởng thành từ chiến trận, say sưa viết về lý tưởng công dân, vận mệnh sơn hà thì Lưu Quang Vũ lặng lẽ đứng riêng. Hoài Thanh đã sớm nhận ra Lưu Quang Vũ có cảm quan của người làm thơ với khả năng nhận biết mùi hương lá bưởi, lá chanh trên trận địa, hay nghe ra cái “Tiếng bắp cải nặng vai tròn kĩu kẹt” khi đứng gác trên cầu Long Biên.
Tác phẩm có ngôn ngữ kịch giàu chất thơ xen lẫn giọng điệu phê phán hí hước, dí dỏm. Nhà văn Nghiêm Đa Văn - một trong những người bạn của Lưu Quang Vũ cũng vậy.
Ông được truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh năm 2000 về nghệ thuật sân khấu. ). Nhà thơ Anh Ngọc bất cứ khi nào có dịp đều say sưa đọc trước mọi người bài thơ Vườn trong phố. Những năm 80 của thế kỷ 20, kịch Lưu Quang Vũ ngự trị khắp nơi trên sân khấu cả nước. Ông làm thơ để trải lòng, để thủ thỉ tâm tình những chuyện đời thường, chuyện tình đôi lứa bằng một giác quan cá nhân “lạc điệu” trước thời cuộc.
8. Bạn bè cùng trang lứa như Nguyễn Việt Chiến, Hoàng Nhuận Cầm… thuộc thơ ông như thuộc thơ của chính mình. Nó mang nhiều chiều kích triết học như nhân sinh - xã hội, bản thể - siêu hình. Mối duyên ngắn ngủi kéo dài 8 năm đã cho chúng ta một tài năng lớn, một sức sáng tạo đồ sộ với 50 vở kịch.
Dù dưới hình thức bi kịch (Nguồn sáng trong đời) hay hài kịch (Bệnh sĩ), kịch thời sự (Lời thề thứ chín) hay kịch phá hoang chất liệu dân gian (Hồn Trương Ba da hàng thịt), kịch của Lưu Quang Vũ vẫn đạt đến độ mẫu mực và có nhựa sống lâu bền nhờ dung hòa được sức nặng của chiều sâu tư tưởng và tính thời sự, đại chúng.
Quỳnh An. Ông đến với thơ ca trước tiên và tạo được một giọng điệu riêng. 1988 trong một tai nạn khi trên đường về Hà Nội cùng người bạn đời là thi sĩ Xuân Quỳnh và con trai Lưu Quỳnh Thơ. Ông nhìn thấy tuấn kiệt trời phú của Lưu Quang Vũ và cũng thấy rằng nếu ai không có nhân kiệt đó thì nên từ biệt thơ cho sớm.
Nếu như trong thế hệ các thi sĩ thời kháng chiến chống Mỹ, Lưu Quang Vũ là kẻ “lạc điệu” thì sang đến kịch, ông trở nên người của công chúng khi đề cập đến các vấn đề nhân sinh, từng lớp có tính thời sự (nạn quan, tham nhũng, sự nghèo đói…)
Thơ ông không có những “vầng trăng và quầng lửa” nơi chiến trường, chỉ âm thầm như “hương cây” lặng lẽ và dai sức vươn lên từ trong lòng đất. “Chúng mình không có bom nguyên tử/Chỉ có thuốc lào hút với nhau/Thương nhà thương nước thương cho bạn/Không khóc mà sao cổ nghẹn ngào”. Và Lưu Quang Vũ đã xuất hiện. Viết kịch để sống với mọi người Nói tiếng nói của người dân Ông là đại diện cho thế hệ làm kịch nghiêm trang, bài bản và chuyên nghiệp với khả năng sáng tác đa dạng trên nhiều loại thể.
Thay vì sống với riêng mình trong thơ, Lưu Quang Vũ viết kịch để sống với mọi người. Đó là tuổi văn nghệ nước ta đang sục sôi ý thức chiến đấu và dào dạt cảm hứng tụng ca giữa cuộc kháng chiến chống Mỹ.
Đó là những ngày khó khăn gian khổ nhưng hạnh phúc bởi Lưu Quang Vũ đã bước từ cõi thơ u buồn, trơ tráo một thuở ra với vòng tay rộng mở của công chúng yêu kịch Việt Nam.
Lưu Quang Vũ và Xuân Quỳnh năm 1987 - Ảnh: gia đình cung cấp Vào thuở mới bắt đầu sáng tác, hầu như những người cầm bút đều tìm đến với thơ ca đầu tiên. Những tác phẩm của ông vẫn còn ý nghĩa đến ngày bữa nay bởi tính nhân văn lẫn tính dự báo các vấn đề thời sự, từng lớp (Nguồn sáng trong đời, Lời thề thứ chín, Tôi và chúng ta.
Nhưng điều quan trọng hơn cả, khiến Lưu Quang Vũ bám trụ được với thời kì nằm ở ý thức bác ái, tình yêu thương rộng mở của ông đối với quần chúng, đối với cuộc thế. Ông đã biến Hội diễn sân khấu toàn quốc năm 1985 thành sàn diễn của riêng mình với 8 vở diễn tham dự trong đó 6 vở đoạt huy chương vàng, 2 vở đoạt huy chương bạc.
Nhưng lạ lùng ở chỗ chính Lưu Quang Vũ cũng có ngày chuyển từ làm thơ sang nghề khác. Lưu Quang Vũ tuy là người đến muộn nhưng cũng là người đã đi cùng kịch nói Việt Nam quãng đường đẹp nhất, nhãi ranh nhất.
Họa sĩ sàn diễn Đỗ Doãn Châu Khởi đầu bằng thơ ca nhưng gần 10 năm cuối đời Lưu Quang Vũ lại được biết đến với tư cách nhà soạn kịch.
“Không ai bằng Vũ trong đặc tài nêu lên cái muôn đời trong cái bình thường, biến cổ tích, huyền thoại thành chuyện thời sự, dùng cái hư để nói cái thực, dùng cái thông tục để khẳng định cái cao quý”, nhà nghiên cứu Phan Ngọc nhận định. Trong khi cả nước hòa cùng không khí “Đường ra trận mùa này đẹp lắm” thì Lưu Quang Vũ viết về những cuộc chia tay thời loạn, viết về mặt trái của chiến tranh và những tâm sự chất chứa cô đơn giữa cuộc thế.
Lưu Quang Vũ ra đi vào ngày 29. Trong đó, Hồn Trương Ba da hàng thịt của ông đã được trích đoạn đưa vào chương trình giảng dạy THPT như một tác phẩm mẫu mực của kịch nói Việt Nam.
Tuy nhiên, đóng góp to lớn hơn cả của Lưu Quang Vũ lại ở lĩnh vực kịch nói với hơn 50 vở diễn làm nên thời kỳ hoàng kim của kịch Việt Nam những năm cuối thế kỷ 20.
Ông có thể la cà đầu bến cuối xe để hỏi chuyện từ em bé bán kẹo lạc, bác vá xe cho đến bà bán nước để lấy chất liệu cho tác phẩm. Lưu Quang Vũ đặt ra vấn đề muôn thuở của tồn tại bằng thái độ khách quan.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét