Tiêu biểu cho thực tế này là việc tổ chức ra mắt sách, trình diễn sách (thơ/văn xuôi) trước công chúng, lăng xê sách trên facebook, blog và cùng với nó là sự hấp thu những phản hồi, phê bình tương tác của nhiều bạn đọc online (thường là quen thuộc, có kết nối)… Trong thời đại bùng nổ thông tin, các sản phẩm sách đa dạng, phong phú bộn bề như ngày nay, bất kỳ nhà văn nào nếu chưa có thương hiệu, chưa có danh tiếng được thời gian đảm bảo, nhất là các tác giả trẻ nếu không biết cách đánh dấu sản phẩm của mình, và phải liên tục gây được sự chú ý đối với công chúng thì sản phẩm ấy có thể không được ai biết đến, chóng vánh bị chìm khuất, quên lãng ngay khi sau khi ra đời
Sự đầu tư cho một buổi ra mắt sách cũng tăng cao hơn, cả về thời kì, lực lượng, công sức và kinh phí. Họ thường vờ như chơi biết đến những hạn chế, điểm yếu nhưng lại luôn phóng khoáng nói về cái hay, cái đẹp, phổ thông những điểm mạnh, nét độc đáo, ghi nhận sự hấp dẫn, giá trị… của sách.
Hay nói một cách khác, báo chí cũng tương trợ các nhân viên PR đưa thông tin về sản phẩm đến người đọc, "giám sát” người tiêu dùng sách. 1. Nhưng giờ, thời thế có khác, kĩ năng giới thiệu sách cũng khác: Người viết có thể chọn cách sân khấu hóa sáng tác, để tổ chức thành công cuộc biểu diễn tác phẩm họ cần đến nhiều người trong cuộc (người sáng tác), các nghệ sĩ hơn nhà phê bình văn chương.
Họ là những người được chọn mặt gửi vàng, được đặt hàng phê bình, phát biểu có thể có kịch bản trước, có sự điều khiển của người dẫn chương trình.
Nói chung, chính sự phát triển của nhiều chiêu thức PR mới, sự xuất hiện của các website, blog, faceboook, như là các không gian văn hóa/xã hội mới, kiến vai trò định hướng, làm cầu nối trung gian của nhà phê bình đời trước giảm đi rất nhiều.
Khi ấy, nhà phê bình nhập vào "đội quân giúp việc”, họ chỉ việc đến đó và nói về sách. Người làm PR sách thực tại hoạt động như là người đại diện quản trị thông tin sách, có thẩm quyền phát ngôn về sách. Nhà phê bình hiện diện trong các buổi ra mắt sách, để làm các "ông bầu sách”.
Tuổi trước, việc giới thiệu sách cốt tử được tiến hành theo kiểu: tác giả có sách in, tặng sách trước cho một số tác giả có tiếng hoặc thân gần (sáng tác, phê bình, nhà báo, dịch giả…), rồi nhờ họ viết bài, phát biểu ý kiến về tác phẩm đó khi ra mắt sách. Họ đích thị sát cánh, đồng hành với tác giả, tác phẩm (những hàng hóa) mà công ty họ đang chuẩn bị tung ra thị trường.
Các công ty sách, giờ đây, có hẳn một phòng truyền thông (Marketing/PR), một hàng ngũ nhân viên truyền thông - PR chuyên nghiệp cho từng dòng sách, khu vực, chủng loại sách. Nhiều chuyên trang, chuyên mục văn hóa, văn chương, trên thực tế, chỉ đơn giản là đăng lại nguyên văn (hoặc sang sửa một tí) các tin sách/các bài điểm sách, giới thiệu sách, các thông cáo báo chí… do các viên chức PR công ty sách nào đó gửi đến
Nhân viên PR chính là các dư luận viên của các công ty sách. Giờ đây các nhân viên PR đã tạo ra các tin sách cho báo chí. Trần Thiện Khanh. Chức năng "định hướng”, "cầu nối” của nhà phê bình văn học đang bị giảm trừ không chỉ do xuất hiện đội ngũ nhân viên truyền thông - PR ở các công ty sách mà còn bởi, hiện, công việc này đang được chính các tác giả - các nhà văn có sách mới in đảm nhiệm.
Về mặt yêu cầu tiêu chuẩn, các nhân viên PR (giờ cốt là người trẻ) không cần lý thuyết phê bình cao siêu, không cần các phương pháp tiếp cận văn bản này khác… mà chỉ cần hiểu biết về truyền thông, thị trường sách, quan hệ rộng với báo chí, có kĩ năng viết PR, cỡ, phá hoang thông báo sách, có hiểu biết về món ăn ưa chuộng của số đông/các nhóm bạn đọc và từ đó có cách riêng để phục vụ bạn đọc, cuốn - lôi kéo bạn đọc/nhóm độc giả tham gia vào các sự kiện sách, các cuộc thi….
Họ cũng không kham nổi vai trò định hướng dư luận, quyết định mệnh của tác giả, tác phẩm như trước… Chính điều đó tạo ra cảm giác mà nhiều người gọi là bỏ trận địa, vắng bóng các nhà phê bình, khủng hoảng phê bình… Thực ra đấy là sự chuyển đổi vai trò, chức năng, chủ thể. Rồi, trong các buổi ra mắt sách cũng thường không thể thiếu vai trò của báo chí, đến lượt mình, báo chí lại trở nên "phê bình báo chí”, cứ thế, nhà phê bình hàn lâm, phê bình đại học, phê bình chính trị… dần dần chọn lọc con đường rút lui khỏi đời sống văn học để tránh những ầm ĩ, hệ lụy hoặc hình ảnh của họ dần bị mờ nhạt trên các diễn đàn vì chức năng của họ không phải là quảng cáo sách để bán sách.
3. Buổi ra mắt sách trở nên buổi phê bình sách, đánh giá, khen chê, san sớt, kể chuyện, thảo luận thông báo… Lúc này, nhà văn vẫn gắn bó với nhà phê bình đủ kiểu, vẫn tấn phong cho bất kỳ ai đến dự có ý kiến phát biểu là các nhà này, nhà nọ để làm qua buổi ra mắt sách, và quan yếu hơn, là để bảo đảm cho các thông báo về sách, các giá trị của sách.
Thực tại này cho thấy, công việc phê bình/giới thiệu sách không phải là một nghiệp, mà là một nghề đòi hỏi nhiều hiểu biết, nhiều quan hệ, kĩ năng thực tiễn khác nhau.
Họ không chỉ tham dự xây dựng hình ảnh nhà văn, các tên tuổi mới, tác phẩm mới, định hướng cho bạn đọc, mà còn dự đánh giá về các chủ đề chung, đề xuất loại sách nên xuất bản, định hướng tuyển chọn bản thảo cho chính Ban biên tập sách/các phòng ban chuyên trách khác của các công ty sách.
Họ chủ động làm ra "đời sống tác phẩm” lần thứ 2, làm nhà bình sách cho mình, làm cầu nối trung gian giữa sách và công chúng văn chương, làm cả vai trò bán sách.
Công bằng mà nói, hầu hết các buổi ra mắt sách đều có sự hiện diện của "nhà phê bình” và đều có quầy hàng bán sách, bán giảm giá hoặc có chữ kí tặng của tác giả.
2.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét